منم كـورش، شاه جهان، شاه بزرگ، شاه توانمند، شاه بابِـل، شاه سومر و اَكَد، شاه چهار گوشه جهان. پسر كمبوجيه، شاه بزرگ … نوه كورش، شاه بزرگ … نبيره چيش‌پيش، شاه بزرگ …

آنگاه كه بدون جنگ و پيكار وارد بابل شدم، همه مردم گام‌هاي مرا با شادماني پذيرفتند. در بارگاه پادشاهان بابِـل بر تخت شهرياري نشستم. مردوك خداي بزرگ دل‌هاي پاك مردم بابـل را متوجه من كرد … زيرا من او را ارجمند و گرامي داشتم.

ارتش بزرگ من به صلح و آرامي وارد بابل شد. نگذاشتم رنج و آزاري به مردم اين شهر و اين سرزمين وارد آيد. وضع داخلي بابل و جايگاه‌هاي مقدسش قلب مرا تكان داد … من براي صلح كوشيدم.

من برده‌داري را بر‌انداختم، به بدبختي آنان پايان بخشيدم. فرمان دادم كه همه مردم در پرستش خداي خود آزاد باشند و آنان را نيازارند. فرمان دادم كه هيچكس اهالي شهر را از هستي ساقط نكند.

مَـردوك خداي بزرگ از كردار من خشنود شد … او بركت و مهرباني‌اش را ارزاني داشت. ما همگي شادمانه و در صلح و آشتي مقام بلندش را ستوديم …

من همه شهرهايي را كه ويران شده بود از نو ساختم. فرمان دادم تمام نيايشگاه‌هايي كه بسته شده بودند را بگشايند. همه خدايان اين نيايشگاه‌ها را به جاهاي خود بازگرداندم.

همه مردماني كه پراكنده و آواره شده بودند را به جايگاه‌هاي خود برگرداندم و خانه‌هاي ويران آنان را آباد كردم. همه مردم را به همبستگي فرا خواندم. همچنين پيكره خدايان سومر و اَكَـد را كه نَـبونيد بدون واهمه از خداي بزرگ به بابل آورده بود، به خشنودي مَردوك خداي بزرگ و به شادي و خرمي به نيايشگاه‌هاي خودشان بازگرداندم. بشود كه دل‌ها شاد گردد.

بشود، خداياني كه آنان را به جايگاه‌هاي مقدس نخستين‌شان بازگرداندم، هر روز در پيشگاه خداي بزرگ برايم زندگانيِ بلند خواستار باشند. بشود كه سخنان پر بركت و نيكخواهانه برايم بيابند. بشود كه آنان به خداي من مَردوك بگويند: ‘‘ به كورش شاه، پادشاهي كه ترا گرامي مي‌دارد و پسرش كمبوجيه، جايگاهي در سراي سپند ارزاني دار.’’

من براي همه مردم جامعه‌اي آرام فراهم ساختم و صلح و آرامش را به تمامي مردم اعطا كردم.

 

«... اينک آب­ها را مي­ستاييم، آب­هاي فروچکيده و گردآمده و روان شده­ و خوب کـُنش ِ اهورايي را...»
(يسنا - هـات 38 - بند 3)

«جشن آبانگان» جشني است در گراميداشت ستاره­ي روان (سياره) درخشان «اَنَهيتَه / آناهيد (زهره)» و رود پهناور و خروشان «اردوي / آمو (آمودريا)»، و بعدها ايزدبانوي بزرگ «آب»­ها در ايران (غياث آبادي، 1382،ص77).
«اَردوي سوره اَناهيتا» Ardavi – Sura Anahita ايزد‌بانويي ايراني بسيار برجسته­اي است که نقش مهمي در آيين­هاي ايراني دارد و پيشينه­ي ستايش و بزرگداشت اين ايزد بانو در فرهنگ ايراني به دوره­هاي پيش از زرتشتي در تاريخي ايران مي­رسد.

بخش بزرگي در کتاب اوستا به نام «آبان يشت»(يشت پنجم) که يکي از باستاني­ترين ِيشت­ها مي­باشد به اين ايزد بانو اختصاص دارد، در اين يشت، او زني است جوان، خوش اندام، بلند بالا، زيبا چهره، با بازوان سپيد و اندامي برازنده، کمربند تنگ بر ميان بسته، به جواهر آراسته، با طوقي زرين بر گردن، گوشواري چهارگوش در گوش، تاجي با سد ستاره­ي هشت گوش بر سر، کفش­هايي درخشان در پا، با بالاپوشي زرين و پرچيني از پوست سگ آبي. اَناهيد گردونه­اي دارد با چهار اسب سفيد، اسب­هاي گردونه­ي او ابر، باران، برف و تگرگ هستند.
او در بلندترين طبقه­ي آسمان جاي گزيده است و بر کرانه­ي هر درياچه­اي، خانه­اي آراسته، با سد پنجره­ي درخشان و هزار ستون خوش تراش دارد. او از فراز ابرهاي آسمان، به فرمان اهورامزدا، باران و برف و تگرگ را فرو مي­باراند.

نيايشگاه­هاي آناهيتا معمولا در کنار رودها برپا مي­شده و زيارتگاه­هايي که امروزه با اسامي دختر و بي بي مشهور هستند و معمولا در کنار آن­ها آبي جاري است، مي­توانند بقاياي آن نيايشگاه­ها باشند.
برخي حتي سفره­هاي نذري با نام بي بي (همچون بي بي سه شنبه) را بازمانده­ي آيين­هاي مربوط به آناهيتا مي­دانند.

آناهيتا همتاي ايراني «آفروديت»، الهه­ي عشق و زيبايي در يونان و «ايشتر»، الهه­ي بابلي، به شمار مي­رود.

واژه­ي «آب» که جمع آن «آبان» است در اوستا و پهلوي «آپ» و در سانسکريت «آپه» Apa و در فارسي هخامنشي «آپي» مي­باشد.
اين آخشيج (عنصر) همانند آخشيج­هاي اصلي ديگر چون آتش و خاک و هوا در آيين­هاي ايرانيان باستان مقدس است و آلودن آن گناهي بس بزرگ است. براي هريک از چهار آخشيج امشاسپندي (فرشته) ويژه نامگذاري شده است. به گواهي اوستا و نامه­هاي ديني پهلوي، ايرانيان آخشيج­هاي چهارگانه را که پايه­ي نخستين زندگي است، مي­ستودند.

در جشن آبانگان، پارسيان به ويژه زنان در کنار دريا يا رودخانه­ها، فرشته­ي آب را نيايش مي­کنند. ايرانيان کهن آب را پاک (مقدس) مي­شمردند و هيچ­گاه آن­را آلوده نمي­کردند و آبي را که اوصاف سه­گانه­اش (رنگ - بو - مزه) دگرگون مي­شد براي آشاميدن و شستشو به­کار نمي­بردند.

«هرودوت» مي­آورد :
«... ايرانيان در ميان آب ادرار نمي­کنند، آب دهان و بيني در آن نمي­اندازند و در آن دست و روي نمي­شويند ...»
«استرابون» جغرافيدان يوناني نيز مي­آورد «... ايرانيان در آب روان، خود را شستشو نمي­دهند و در آن لاشه، مردار و آن­چه که نا پاک است نمي­اندازند ...»

در برگردان فارسي آثارالباقيه ابوريحان بيروني مي­خوانيم :
«... آبان روز دهم آبان ماه است و آن را عيد مي­دانند که به جهت همراه بودن دو نام، آبانگان مي­گويند. در اين روز زو Zoo پسر طهماسپ از سلسله­ي پيشداديان به شاهي رسيد، مردم را به کندن قنات­ها و نهرها و بازسازي آن­ها فرمان داد، در اين روز به کشورهاي هفت­گانه خبر رسيد که فريدون ، بيوراسب (ضحاک - آژي دهاک) را اسير کرده، خود به پادشاهي رسيده و به مردم دستور داده است که خانه و زندگي خود را دارا شوند...»

در روايت ديگرى آمده است که پس از هشت سال خشکسالى در ماه آبان باران آغاز به باريدن کرد و از آن زمان جشن آبانگان پديد آمد.

زرتشتيان نيز در اين روز همانند ساير جشن­ها به آدريان­ها (آتشکده­ها) مى­روند و پس از آن براى گراميداشت مقام فرشته­ي آب­ها، به کنار جوى­ها و نهرها و قنات­ها رفته و با خواندن اوستاى آبزور (بخشى از اوستا که به آب و آبان تعلق دارد) که توسط موبد خوانده مى­شود، اهورامزدا را ستايش کرده و درخواست فراوانى آب و نگهدارى آن را کرده و پس از آن به شادى مى­پردازند.

جالب اين­جاست که مى­گويند اگر در اين روز باران ببارد، آبانگان به مردان تعلق گرفته و مردان تن و جان خويش را به آب مى­سپارند و اگر بارانى نبارد، آبانگان زنان است و زنان آب تنى مى­کنند.

دهمين روز از هفتمين ماه سال خورشيدي مصادف با جشن باستاني مهرگان است. آييني كه هنوز زرتشتيان ايران آن را در كمال آزادي برگزار مي كنند و نماد پيروزي نيروي راستي و عدالت بر دروغ و ستمگري است.

در ايران باستان، جشن مهرگان پس از نوروز داراي اهميت ويژه‌اي بود . به اين دليل كه هر دو آغاز فصل‌هاي سال را نويد مي‌دادند. نوروز آغاز تابستان و مهرگان، آغاز زمستان، زيرا در آن زمان سال به دو فصل تقسيم مي شد.

انگيزه‌اي كه به پيدايش جشن مهرگان در تاريخ ايران نسبت مي‌دهند پيروزي ايرانيان بر ضحاك ستمگر ، به رهبري كاوه آهنگر است كه او را در بند آوردند و فريدون را به عنوان رهبر خود برگزيدند . اين جشن در روز ‪ ۱۰مهر ، روزي كه نام روز و ماه يكي بود جشن گرفته مي‌شد و مانند نوروز سه جنبه نجومي ( طبيعي ) ، تاريخي و ديني داشت .

از نظر نجومي ، مهرگان چند روز پس از اعتدال پاييزي جشن گرفته مي‌شد .

اعتدال پاييزي اول مهر صورت مي‌گيرد و جشن برداشت محصولات كشاورزي است .

از نظر تاريخي ، در اين روز نيروي داد و راستي به سركردگي كاوه آهنگر بر ارتش دروغ و ستمگري آژي دهاك ( ضحاك) پيروز شد.

مبارزه راستي و دروغ ، داد و ستم در ايران ريشه ديني دارد و همه جشن‌هاي ملي هم بگونه‌اي اين مبارزه و پيروزي نهايي حق بر نا حق را نشان مي‌دهد ولي در تاريخ مهرگان اين جنبه درخشندگي ويژه‌اي دارد .

از نظر ديني نيز، در فرهنگ ايراني مهر يا ميترا به معناي فروغ خورشيد و مهر و دوستي است . همچنين مهر، نگهبان پيمان و هشداردهنده به پيمان شكنان است .

بي گمان، باور و اعتقاد به ايزد مهر و آيين‌هاي مهري ( ميترايي ) كه پيش از زرتشت، در هند و ايران وجود داشته، به ماه مهر و جشن مهرگان سيماي ديني بيشتري افزوده بود.

دليل برگزاري جشن مهرگان در آغاز مهرماه و اصولا نامگذاري نخستين ماه فصل پاييز به نام مهر، اين است كه در دوره‌هايي از عصر باستان و از جمله در زمان هخامنشيان، آغاز پاييز، آغاز سال نو بود و از همين رو، نخستين ماه سال را به نام مهر منسوب كرده اند.

تثبيت آغاز سال نو در هنگام اعتدال پاييزي با نظام زندگي مبتني بر كشاورزي ايرانيان بستگي كامل دارد. مي‌دانيم كه سال زراعي از اول پاييز آغاز و در پايان تابستان ديگر خاتمه مي‌پذيرد. قاعده‌اي كه هنوز هم در ميان كشاورزان متداول است و در بسياري از نواحي ايران جشن‌هاي فراوان و گوناگوني به مناسبت فرارسيدن مهرگان و پايان فصل زراعي برگزار مي‌شود.

جشن و آيين مهرگان، از نظر زماني با تغيير تقويم، در سال ‪ ۱۳۰۴هجري شمسي ، تغيير كرد. بدين معني كه ‪ ۵روز پنجه = خمسه (كه پس از ‪ ۱۲ماه سي روزه سال براي رسيدن به ‪ ۳۶۵مي‌آمد) حذف و شش ماه اول سال ‪ ۳۱روز گرديده است.

از آن پس، در بسياري از تقويم ها، مهرگان، به جاي ‪ ۱۶مهر در دهم مهر آمده، يعني در صد و نود و ششمين روز سال براساس تقويم پيشين.

امروزه سنت كهن آغاز سال نو از ابتداي پاييز با نام -سال ورز> در تقويم محلي كردان مكري مهاباد و طايفه‌هاي كردان شكري باقي مانده است. همچنين در تقويم محلي پامير در تاجيكستان (بويژه در دو ناحيه ونج و خوف) از نخستين روز پاييز با نام -نوروز پاييزي/ نوروز تيرماه ياد مي‌كنند. در ادبيات فارسي (از جمله شاهنامه فردوسي) و امروزه در ميان مردمان آسياي ميانه و شمال افغانستان، فصل پاييز را تيرماه مي‌نامند.

با اين حال، امروزه جشن مهرگان، به شيوه‌اي كه در كتاب‌هاي تاريخي سده هاي چهارم و پنجم و ششم آمده، نه به صورت رسمي برگزار مي‌شود و نه در گردهمايي‌هاي غير رسمي، نزد عامه مردم. دست كم، در دو سده اخير نيز از برگزاري آن آگاهي چنداني در دست نيست.

در ماهنامه‌ها و هفته نامه‌هاي ادبي و اجتماعي سده اخير، مهرگان حضور دارد. بدين معني كه مقاله، پژوهش، شعر به مناسبت مهر و مهرگان بويژه در نشريه‌هايي كه در ماه مهر منتشر مي‌شود كم نيست.

زمان برگزاري آيين قالي شويان در مشهد اردهال را جلال ال‌احمد، با مهرگان هم پيوند مي‌داند. صدرالدين عيني در يادداشت ها، از جشني در تاجيكستان و سمرقند ياد مي‌كند كه هر سال در ماه ميزان (مهرماه) برگزار مي‌شد.

جشني كه مي‌تواند، با همه دگرگوني ها، بازمانده جشن مهرگان باشد.

از جمله مراسم جشن مهرگان كه در گذشته با شكوه بسيار برگزار مي‌شد، پهن كردن سفره مهر ايزدي در خانه‌ها به نشانه فرا رسيدن پاييز و فصل جمع آوري محصولات و شكرگزاري از نعمت‌هاي خداوند است.

در اين سفره حبوبات، ميوه‌هاي پاييزي، شيريني، آويشن، سنجد، كتاب مقدس، آينه و گل همواره وجود دارد كه برخي از آنها نشانه‌هايي از محصولات پاييزي است، چرا كه جشن مهرگان به پاس شكرگزاري از آفريده‌هاي خداوند برگزار مي شود.

بر اساس يافته‌هاي پژوهشگران بسياري از آيين‌ها و باورهاي دين مسيحيت و از جمله بنياد نظام گاهشماري ميلادي آن، ريشه در آيين‌هاي مهري دارد.

سرچشمه پيدايش باوري به نام حلقه مهر يا حلقه پيمان در مغرب زمين نيز به زمان رواج آيين مهر در سرزمينهاي روم باستان نسبت داده شده است كه امروزه به شكل حلقه پيمان ازدواج در ميان مردم رايج است.

به گزارش ايرنا، زرتشتيان ايران امسال نيز اين روز را همچون سالهاي گذشته با نقالي قيام كاوه آهنگر و پيروزي فريدون بر ضحاك، شادباش روز مهرگان و خواندن سرودهاي آييني و گردهمايي برگزار مي‌كنند.

در اين جشن‌ها گاه ترانه‌هايي خوانده مي‌شود كه در آنها به مهر و مهرگان اشاره مي‌رود. شايد بتوان شيوه سال تحصيلي امروزي را باقي مانده گاهشماري كهن ميترايي/ مهري دانست

 

 

اگر دروغ رنگ داشت هر روز شايد
ده ها رنگين کمان از دهان ما نطفه مي بست
و بي رنگي کمياب ترين چيزها بود
اگر عشق ارتفاع داشت
من زمين را زير پاي خود داشتم
و تو هيچ گاه عزم صعود نمي کردي
آنگاه شايد پرچم کهربايي مرا در قله ها به تمسخر مي گرفتي
اگر گناه وزن داشت هيچ کس را توان آن نبود که گامي بردارد
اگر ديوار نبود نزديکتر بوديم, همه وسعت دنيا يک خانه مي شد
و تمام محتواي سفره سهم همه بود
و هيچ کس در پشت هيچ ناکجايي پنهان نمي شد
اگر خواب حقيقت داشت
هميشه با تو در آن ساحل سبز لبريز از نا باوري بودم
اگر همه سکه داشتند, دلها سکه را بيش از خدا نمي پرستيدند
و يکنفر کنار خيابان خواب گندم نمي ديد
تا ديگري از سر جوانمردي بي ارزشترين سکه اش را نثار او کند
اگر مرگ نبود زندگي بي ارزشترين کالا بود, زيبايي نبود, خوبي هم شايد
اگر عشق نبود به کدامين بهانه مي خنديديم و مي گريستيم؟
کدام لحظه ناب را انديشه مي کرديم؟
چگونه عبور روزهاي تلخ را تاب مي آورديم؟
آري بيگمان پيش تر از اينها مرده بوديم, اگر عشق نبود
اگر کينه نبود قلبها تمام حجم خود را در اختيار عشق مي گذاشتند
و من با دستاني که زخم خورده توست
گيسوان بلند تو را نوازش مي کردم
و تو سنگي را که من به شيشه ات زده بودم به يادگار نگه مي داشتي و
ما پيمانه هايمان را شبهاي مهتابي به سلامتي دشمنانمان پر مي کرديم.

هيچ مانعي در دنيا وجود ندارد.اگر شما از اعماق قلبتان
تصميم به انجام کاري بگيريد ميتوانيد آن را انجام بدهيد .
مانع "ذهن" است . نه اينکه شما يا يک فرد، کجا هستيد .
اگر قـدر ثانيـه‌هاي بدون بازگشت را ميدانستيد و از قلـه‌هاي
باشکوه موفقيـت چيـزي شنيده بوديد،هيـچ گاه...براي در چالـه
مانده ، چـاه را توصيـف نمي کرديد...
بهترين باش........
اگر نمي تواني بلوطي بر فراز تپه اي باشي،بوته اي در دامنه اي باش،
ولي بهترين بوته‌اي باش كه در كناره راه مي‌رويد.
اگر نمي‌تواني بوته‌اي باشي،علف كوچكي باش و چشم‌انداز كنار شاه راهي
را شادمانه‌تر كن.......
اگر نمي‌تواني نهنگ باشي، فقط يك ماهي كوچك باش،
ولي بازيگوش‌ترين ماهي درياچه!
همه ما را كه ناخدا نمي‌كنند، ملوان هم مي‌توان بود.
در اين دنيا براي همه ما كاري هست كارهاي بزرگ،
كارهاي كمي كوچكتر و آنچه كه وظيفه ماست،
چندان دور از دسترس نيست.
اگرنمي‌تواني شاه راه باشي،كوره راه باش،
اگر نمي‌تواني خورشيد باشي، ستاره باش،
با بردن و باختن اندازه ات نمي گيرند.
هر آنچه كه هستي، بهترينش باش...